Geschiedenis van de Hoge Venen: Pavé Charlemagne, Station en branden

Gecontroleerd op 30 september 2026

Een weg door het veen

Midden op het plateau liep ooit een weg die nu Pavé Charlemagne heet, ook wel Via Mansuerisca. Boswachters stuitten aan het eind van de 18e eeuw op de resten van een tracé dat de Hoge Venen doorkruiste. De Station scientifique van de Universiteit van Luik beschrijft op haar pagina over de Pavé Charlemagne hoe de aanleg zich aan de ondergrond aanpaste: op vaste grond volstond een steenbed, over de venen kwam een echte paalconstructie. Omdat de weg buiten het plateau niet doorloopt, werkte hij volgens die uitleg als een lange brug over het veen, gericht van noordwest naar zuidoost. Een middeleeuwse kar, in 2004 langs de rand gevonden, wijst op langdurig gebruik.

Oudere kaarten geven het tracé aan als “Chaussée de Jules César”, maar een Romeinse oorsprong geldt niet als bewezen. Recenter onderzoek plaatst de aanleg tussen de 2e en de 7e eeuw en het verlaten rond de 14e eeuw. De Station noemt als auteurs Joseph Bastin, Maurice Streel en Serge Nekrassoff; publicaties uit de jaren 1934 tot 2018 staan er vermeld. Over de naamkwestie bestaat een artikel op orbi.uliege.be, een korte duiding biedt de Franstalige Wikipedia over de Via Mansuerisca.

Herberg, Signaal, Station

De herberg Baraque Michel werd volgens de Engelstalige Wikipedia in 1811 tot 1813 gesticht door Michel Schmitz. Over hoogte en ligging van de plek spreken de bronnen elkaar tegen, daarom staat hier geen getal.

Het Signaal van Botrange geldt sinds 1919 als hoogste natuurlijke punt van België; het ligt op 694 meter, zoals de pagina over Botrange uitlegt. Sinds 1924 staat op Mont Rigi (680 meter) de Station scientifique van de Universiteit van Luik. Ze werd in 1947 opnieuw in hout opgetrokken en kreeg in 1975 een stenen gebouw; tegenwoordig meet er ook een automatisch weerstation (volgens de Franse Wikipedia over Mont Rigi).

Het getal 718 en de aangelegde top

Naast de 694 meter circuleert een tweede getal, 718 meter. Dat is de top van de stenen toren en van de telecommast, dus een kunstmatige hoogte en niet het natuurlijke punt. De Franse Wikipedia noemt bovendien de butte Baltia van 1923, een aangelegde heuvel die het symbolische punt van 700 meter bereikte. De stenen toren dateert volgens diezelfde bron van 1934; de Engelse Wikipedia noemt 1933 of 1934. Het jaar van de mast blijft hier weg, want de bronnen verschillen.

Jaartallen in het kort

Waar bronnen overeenkomen, geldt de datum. Bij onenigheid staat de marge.

1768: vondst van de weg onder het veen, volgens de gegevens over de Via Mansuerisca (Franse Wikipedia). De Station zelf spreekt alleen van de late 18e eeuw.
1811 tot 1813: oprichting van de Baraque Michel (Engelse Wikipedia).
1911: grote brand. De cijfers lopen van 2.000 hectare veen en 400 hectare bos (Franse Wikipedia) tot bijna 4.000 hectare (Nederlandse Wikipedia).
1919: het Signaal van Botrange als hoogste punt van België.
1924: Station scientifique op Mont Rigi.
1957: instelling van het natuurreservaat.
1971: oprichting van het Parc naturel Hautes Fagnes-Eifel.
25 april 2011: brand bij de Baraque Michel, op de avond van 26 april onder controle, ongeveer 1.300 hectare.
14 augustus 2026: begin van de grootste vegetatiebrand in België sinds 1911, volgens Wikipedia in de gemeente Baelen.

De grote branden

Hoe lang de brand van 2011 doorwerkt, laat een terugblik van de RTBF zien (rtbf.be over april 2011): meer dan vijftien brandweerkorpsen, een politiehelikopter en Duitse versterking.

Op 14 augustus 2026 brak een brand uit die volgens de Duitse Wikipedia tegen de avond van 15 augustus tot ongeveer 2.700 hectare groeide. Wallonië noemt als eindoppervlakte ongeveer 3.370 hectare, de Duitse Wikipedia ongeveer 3.400. De oorzaak is niet opgehelderd. Wat er voor paden en afsluitingen uit volgt, verandert voortdurend en staat daarom niet hier, maar bij de brand in de Hoge Venen, met verwijzingen naar de bevoegde diensten. Over het gebied zelf leest u meer bij natuur en over de regels voor bezoekers bij de wandeltips.

Gegevens gecontroleerd op 30 september 2026.

Publicaties van de Station

De Station scientifique des Hautes-Fagnes van de Universiteit van Luik werkt sinds 1924 op Mont Rigi. Haar publicaties staan bij haarzelf en bij de universiteit, niet op deze pagina. Daarom volgen hier alleen verwijzingen, geen herdrukken en geen samenvattingen. De teksten blijven waar hun auteurs en uitgevers ze aanbieden.

Drie ingangen biedt de website van de Station op sshf.uliege.be. De lijst met wetenschappelijke publicaties is de pagina Publications (Orbi), een register van de universiteit waarin werk van de Station is verzameld. De pagina Librairie presenteert boeken over de Venen. Het virtuele museum legt de veenhabitats uit en toont de collecties van de Station sinds 1924. De gelinkte pagina’s zijn de Franstalige versies.

Titels uit de bibliotheek van de Station

Op de Librairie-pagina staan onder meer deze boeken, hier alleen ter aanduiding dat ze bestaan:

“Pavé Charlemagne” van Serge Nekrassoff, over de oorsprong van het tracé door het veen
“1911. Les Hautes-Fagnes en feu” van K. D. Klauser, S. Nekrassoff, M. Paquet en B. Rauw, over de brand van 1911
“Haute Fagnes, cartographie ancienne” van Serge Nekrassoff
“La Baraque Michel et la Croix des Fiancés” van S. Nekrassoff
“Les « viviers » des Hautes-Fagnes” van Albert Pissart, over de lithalsen
“Les paysages perdus de l’Euregio” van M. J. M. Bless en M. C. Fernandez Narvaiza
“Textes fagnards”, deel 1 en 2, van Serge Nekrassoff
“Images et visages des Hautes Fagnes” van S. Nekrassoff

Bestelmogelijkheden vermeldt de pagina niet. Wie een boek zoekt, richt zich tot de Station: telefoon +32 4 274 87 90, vermeld op de contactpagina.

Verder lezen op het web

De Pavé Charlemagne heeft een eigen pagina bij de Station, Le Pavé Charlemagne, en een artikel over de herkomst van de naam op orbi.uliege.be. Voor de natuur van het gebied gaat u verder naar natuur van de Hoge Venen.

Vereniging

Les Amis de la Fagne publiceren al meer dan zestig jaar over fauna en flora, natuurbeheer, geologie, geschiedenis en folklore: www.amisdelafagne.be.

Veelgestelde vragen

Wat is de Pavé Charlemagne?

Een oude weg, ook Via Mansuerisca genoemd, waarvan boswachters aan het eind van de 18e eeuw de resten vonden. Volgens de Station scientifique van de Universiteit van Luik lag hij op een steenbed over vaste grond en op palen over het veen. Een Romeinse oorsprong is niet bewezen.

Sinds wanneer is het Signaal van Botrange het hoogste punt van België?

Het geldt sinds 1919 als hoogste natuurlijke punt van het land, op 694 meter.

Wanneer waren de grote branden in de Hoge Venen?

Een grote brand dateert van 1911, met schattingen van 2.000 hectare veen en 400 hectare bos tot bijna 4.000 hectare, afhankelijk van de bron. De brand van 25 april 2011 bij de Baraque Michel trof ongeveer 1.300 hectare. De brand van 14 augustus 2026 besloeg volgens Wallonië ongeveer 3.370 hectare.

Waar vind ik de publicaties van de Station scientifique?

Bij de Station zelf op sshf.uliege.be: de pagina Publications (Orbi), de Librairie en het virtuele museum. Deze pagina geeft er geen enkele weer en verwijst alleen door.