Natuur van de Hoge Venen: hoogveen, beschermde gebieden en vogels
Een reservaat van hoogveen, heide en bos
Het natuurreservaat Hoge Venen heet in het besluit Réserve naturelle domaniale des Hautes Fagnes. Het werd in 1957 ingesteld en is volgens de Franstalige Wikipedia het grootste reservaat van België. Over de oppervlakte circuleren twee cijfers: 4.501 hectare in de ene tekst, meer dan 4.300 hectare in een andere. Belgische media houden het op ongeveer 4.500 hectare. Als ordegrootte volstaat dat.
Het landschap is een mozaïek van hoogveen, omgeven door heide en door naald- en loofbos. Wie zoekt naar wat een veen precies is: dit is er een, een waterverzadigde laag plantenresten die zich door de eeuwen heen tot turf opstapelde, op een plateau waar het water nauwelijks wegkan. Het gebied geldt sinds 2003 als Ramsar-wetland en valt volgens Wikipedia onder IUCN-categorie IV. Hoe dat er in het echt uitziet, ziet u het best onderweg. De regels voor bezoekers staan bij de wandeltips, vertrekpunten bij wandelen in de Hoge Venen.
Natura 2000: Plateau des Hautes-Fagnes
Op Europees niveau staat het gebied als Natura 2000-site BE33035 “Plateau des Hautes-Fagnes”. Volgens het Europese informatiesysteem beslaat het 3.988,958 hectare. Een andere bron noemt 4.003,94 hectare; de Nederlandstalige Wikipedia geeft voor dezelfde naam zelfs 5.371 hectare, wat niet met de officiële waarden overeenkomt en hier niet wordt gebruikt. Het is een vogelrichtlijngebied waarin 14 habitattypen van de habitatrichtlijn en 30 soorten uit de Europese natuurrichtlijnen zijn opgenomen. De gegevensfiches staan bij het Europese biodiversiteitsinformatiesysteem.
Over het Parc naturel Hautes Fagnes-Eifel, dat sinds 1971 bestaat, lopen de cijfers uiteen. De Franse Wikipedia noemt 2.400 vierkante kilometer voor het hele park, de Duitse Wikipedia een totale regio van meer dan 600 vierkante kilometer, waarvan 133 in Duitsland. Beide getallen meten kennelijk iets anders. Wie een waarde nodig heeft, vraagt het bij het park via botrange.be.
Het korhoen
Het korhoen, in het Frans tétras lyre, staat op de lijst van het Natura 2000-gebied. De Station scientifique van de Universiteit van Luik volgt de soort al vijftig jaar; de afdeling ethologie bestudeert gedrag, sociale structuur en de ontwikkeling van de populatie. In Wallonië bleef volgens de Station nog maar een kleine kern van enkele dieren over, terwijl de soort veertig jaar geleden nog algemeen was. Als doel voor een op lange termijn leefbare populatie noemt de Station 80 tot 160 dieren van beide geslachten. Daarvoor loopt in het reservaat een programma om de populatie te versterken en het verdwijnen van de soort uit België te voorkomen. De pagina van de Station: sshf.uliege.be over het korhoen (in het Frans).
Hoe klein die kern is, laten de tellingen zien die de Station en de pers noemen. In de lente van 2004 telde de Franse Wikipedia nog 27 hanen. Vóór de versterking van 2017 bleven twee inheemse hanen over; daarna steeg het aantal tot 12, om na twee jaar zonder nieuwe overplaatsingen (2020 en 2021) te zakken naar 5. In 2024 waren het minstens 14 hanen, en in het najaar van 2025 schatte men minstens 16 hanen en vier à vijf hennen. Als doel noemt men minstens 40 balts vertonende hanen. Het zijn schattingen uit samenvattingen, geen vaste telling.
In april 2026 werden volgens een bericht van Ornithomedia 35 Zweedse korhoenders uitgezet, te lezen op ornithomedia.com. Na de brand van augustus 2026 meldde de RTBF dat brandweerlieden een levend korhoen vonden (rtbf.be). Wat de brand voor de populatie als geheel betekent, is tot nu toe niet aangetoond.
Vuur hoort bij het geheugen van het plateau
Twee eerdere grote branden bepalen het collectieve geheugen: 1911 en 2011. Op 25 april 2011 brak bij de Baraque Michel een brand uit die ongeveer 1.300 hectare trof, bijna een derde van het reservaat. De schattingen voor 1911 lopen ver uiteen. Beide gebeurtenissen staan op de pagina geschiedenis van de Hoge Venen. De brand van 14 augustus 2026 trof volgens Wallonië ongeveer 3.400 hectare; de situatie daar verandert, zie brand in de Hoge Venen.
Herstelwerk aan heide en veen
Het herstel van het landschap zelf liep onder meer via een Europees LIFE-project, “Rehabilitation of heaths and mires on the Hautes-Fagnes plateau” (LIFE06-NAT-B-000091), dat zich richtte op heide en veen op het plateau. Wat daarvan op het terrein te zien is, hangt af van de plek en de jaargetijden; de ingrepen vallen niet altijd op als u er niet naar zoekt.
Overige dieren
De Duitse Wikipedia noemt lynx, bever, sinds 2003 waarnemingen van de adder en sinds 2018/19 de wolf. Die opsomming komt uit één bron en is niet gecontroleerd; ze laat vooral zien dat het beeld verandert.
Onderzoek van de Station over veen, heide en de geschiedenis van het plateau staat onder de kop over publicaties op de pagina geschiedenis.
Om meer te weten
Veelgestelde vragen
Hoe groot is het natuurreservaat Hoge Venen?
De teksten noemen 4.501 hectare of meer dan 4.300 hectare, en Belgische media ronden af op 4.500. Het reservaat werd in 1957 ingesteld en is volgens de Franstalige Wikipedia het grootste van België.
Wat is het Natura 2000-gebied BE33035?
Het Plateau des Hautes-Fagnes: 3.988,958 hectare volgens het Europese informatiesysteem, een vogelrichtlijngebied met 14 habitattypen en 30 soorten uit de Europese natuurrichtlijnen.
Is het veen internationaal beschermd als wetland?
Volgens Wikipedia geldt het gebied sinds 2003 als Ramsar-wetland en valt het onder IUCN-categorie IV.
Hoeveel korhoenders leven er nog in de Hoge Venen?
Volgens de Station scientifique van Luik is in Wallonië nog maar een kleine kern van enkele dieren over. Het doel voor een leefbare populatie is 80 tot 160 dieren, en in april 2026 werden volgens Ornithomedia 35 Zweedse korhoenders uitgezet.
Wat deed de brand van augustus 2026 met het korhoen?
De RTBF meldde dat brandweerlieden een levend korhoen vonden. Wat de brand voor de populatie als geheel betekent, is tot nu toe niet aangetoond.